Latinitas. Commentarii linguae latinae excolendae provehendae, Civitas Vaticana, an. MMVI, lib. IV, pag. 397-400.
Iam oriens suam in lucem totus emergit primosque accipimus soles et frigida exhalat de vallibus aura.
Domestico opere ad exitum adducto rebusque rite paratis, matutinis temporibus viae festinatim committimur velisque movemur secundis. Ad prima nescioque quo pacto, Antonella et Marcus repente eunt in litem, neque linguis favere dignantur. Curam adhibet mater de re: dominatur in puellis altissima quies et favorabile quidem, magnumque illico succedit silentium. In itinere pulverea extollitur nubes, vento praesertim ad tempus bacchante. Uberrime rosae gramineo in margine timidaeque gignuntur, vividisque gioriantur venuste coloribus. Et suavitates circum odorum, aliique prope suaveolentes et innumeri flores animosque divine reficiunt. Ex agris properantes abimus, et, arboribus contectus frondosis, situs succedit opacus. Valdeque iucundus sub umbra progressus, et gratior per silvam ostenditur regio. Ex improviso, agmina nigra corvorum undecumque detrimentum, quod valde dolendum! allatum conveniunt.
Aviculas in nidis implumes diripiunt, et ex agris sine mora praedantur et passim deformiter canunt: partim per sublime libere et incondite volant. Paulo ultra eum locum, agros segetum divites optimeque compositos, itineris aliquantum transimus. lam ferme maturitatem aristae adsecuntur et, fabulis ut in miris, magnificenter lauteque traduntur. Nostroque intenti negotio progredimur, et animus vehementer movetur et fertur sublime correptus. A fronte ponitur politum vetusque sacellum, solidisque sedibus factum. Innumerae, undique circa, suaveque pini spirantes. Solibusque summotis, locus incerta in luce versatur: gratissimae hic inibi paululum morae. Sub caeli convexis diffunditur suavidicus volucrum cantus, et foliis et herbulae zephiri molles blandiuntur.
Tempore progrediente, parietinae in vepribus proclinatae exertantur, subnigraeque inante secuntur. Aquae in cavo copiose salientes dulceque suadendo, angustam sonantes per rimam, sorbentur. Cum interea hiatus rupis permagnus, nobis coram necopinus manens, conspicuus et altior offertur a terra, primumque, subcava montis natura, anceps nobis putandus. Deinde speciem inusitatam accurate spectantes, eampse simul ex propinquo studiosi videndi, alius post alium timide et caute ostium arcanum adimus. Nobisque denique ratum.
Antri foramen cuiusdam fortasse Sibillae, gradu transimus visuri suspenso. Aetherii sideris ardores aqua repercussi fluenti, intus in specu ampliterque tremore refulgent. His satis probeque iuvantibus, lacuna, in umbra sublustri visenda proponitur. Guttae de frigida camera numeroseque densioribus ictibus alicunde sonantes, veluti plangores interdum destillant.
Ut proxime anfractus naveque lustremus, in occultis quaesitum moramur. At Marcus brevi avernis cunctatus in locis, is primus obscurum et mansionern ceteraque fastidit. Namque iustis adsurgens querellis, flebilem queritur et illaetabilem statum.
Paulo mox, coetum abiturus, prompto consilio salutat. Exitumque optatum tolutim attingit, gaudioque accipit caelum largiusque spiritum haurit pectore anhelo. Seriusque, rerum condicionem, ipsius contemnit parvula soror. Tam modo germanum magno consequitur cursu, nulloque respicit pacto.
Namque id metui! Illud enim inferorum vestibulum, posthac viribus totis minoribus obliviscendum, serius libentissime ipsorum deserit mater. Hic iam tandem solus sub terra resisto derelictusque quaesitor. Nunc maxime de sententia planeque deducor, solisque nitorem lumine cuncta aperientem idemque auras expeto sitienter vitalis. Latebrosaque aeque firmissimus flumina scaturiginosaque odi, et locorum luce carentum, detestatum non patior ultra squalorem. Altisque stagnis cociti vastaeque solitudini, in mea sententia iam amplius obstinatus, exiturus vale dico supremum, et feliciter provehit aër a tergo. Ut vera candide dicam, nuperrime obstinatus ad manendum! Ac tamen, una voce fermeque constanter, vastam et incommodam deserere piagam, puelli reposcunt.
Primiterque iam inritum aestimans pactum, insuperque id ipsum in oblivionem denique ivisse, Antonella animo avunculum adoritur prompto.
Rata hesterno die promissa, ipsa fortiter neminit iure calescens, rectosque oculissima oculos tenet.
"Iuga montium", ex adverso mihi tenaciter inquit, "in proximo editiora et exinde nictantia, quam primum et quacumque attingenda rationel".
Paulo mox, quoddam obviam felicissime venit protenus satis, et casu verissime accomodum nostro. Quippe etenim per densa adtendens apilio virecta, oves disiectas princeps inducit. Hinc, agnos albatos et a grege seorsum nulloque colludentes sibi labore: hinc autem, per herbidum innata libertate quovis discurrentes unoque tenore, una simul inspectant singulari stupore.
Invitamento felici, oculos a lusu nequaquam aliquamdiu deflectunt. Ad postremum, pro dolor! spectaclum mirandum, celerem exitum habet et spes resecatur tempus in omne. lamiam enim declivum per tractum et grati saporis adtondens virgulta, in silva densiore pecus ovillum placido gradu prorsus teguntur, et desinunt amplius cerni. Vaga profecto in orbe terrarum volubilisque fortuna! Omnibus nobis invitis, collis regionem progrediendo deponimus, et manet mínoribus dolor et sua commiserantur ipsorum validius adversa. At mutabile quoque puerorum ingenium: ipsumque recreatur tempore puncto, animique propere aequitas redit. Etenim aversum Antonella viribus totis insurgens, impigre in humeros meos et audentior adrepere, unoque tempore avuncutum vividior artissime trahere. Marcus autem, vires a tergo et saepius quam velim, non minor sorore pro firmato praetentare. Cum deliciolis firmiter continuo acerbusque contendo. In pristinum statum, actutum res ipsa brevi restituta. Cum miseris aspera tempora nostroque alienissima incepto a summo, dicto citius, incipiunt minanter parari modumque excedentia. Ab solis occasu nimbi turbulenti hucusque ictibusque venti condensi, quam celerrime rabideque iaciuntur. Huiuscemodi discriminis morem, multos iam novimus annos. CIaro igitur luci, locorum amoenitatem nubila desuper formiduloseque cumulata, breviter tollunt, et fervidi aestus radiantis propediem moriuntur. Ea nempe quae oculis nostris incursant funesta, calamitatum timenda praenuntia. Ipse callis montanus periculoseque sinuosus. iam pridem unus solusque maxime cognitus, magis adimitur ac magis caligine crassa.
Ventorumque ululatu imbribusque latissime effusis, virtute equidem opus!
Quid omnium sit primurn faciendum, illico reri remorantes, conamur.
Agrorumque gignentia quoquoversus undantia, indeclinatoque miscetur murmure caelum. Profecto id parum, praeut futurum! Signorum conversio et descensus difficilis nimis, milliensque in maximo discrimine iter. Quippe enim maximus in pectore pavor et usque crudeliter pulsans. Terraeque plurimi lapsus, et amplitudine iidem timendi. Rerumque discrimine, separatim a reliquis puellula maxime timet neque id ipsum supportat delicium occulte. Ex contrario, ut vim tempestatis Marcus ex vero pleneque resciscat atque ventorum procellarn commodius experiatur, autoraedae fenestellarn temere dimittere ac fortuito postulat. Horae momento, nimboso eliditur vento spiritus haustus. Simulque altioribus a montibus fulgura et maximus inruit fragor nec aër tonitralis nostram sinit amptius vocem audiri, perniciosis grandinis imbribus additis. Ramulosque evalidus ventus bacchando, undecumque confuseque disiectat decerptos. Solumque glomeratis contegitur tristi ruina flagellis. Deverticula flexionesque omni cura salubriterque eligamus, omnibus minimis temporum punctis, quam maxime oportet.
Hic viciniae (verumque somnium prospere nostrum evadit!) albula in saeptis et composita ostenditur villula. Serenitati credimus praesentis fortunae, animosque domus licetque servatrix, biandiendo utiliter addit.
Eoque toto contendimus pectore iter. Caelique, ad hoc tempus, minus atque minus inevitabiles minas et crudelis ferentes votaque duplicantes deorumque benignitati conata ultro credentes. Liberalissimo invitamur hospitio ampliusque bonis gratiam referimus ex animo viris.
Per comitatem, intoleranda exinde turbatio depulsa recedit. Mensaeque pectore hospitali benigneque exstruuntur. Nec tamen ea furia detestata indefessaque pestis et inamabilis agendo, de sententia fremidaque desistit. Quin potius, circumiectis in locis, opesque fundorum hortorumque olus omne indeclinabilis longo praevertit sonore procella.
Ac iam fluxus mobilisque ponticulus a tergo animoque libenti paulo ante relictus, aquis violenter succutitur funditus totus. Strepitumque ruiturus deinceps maximum edit, undisque lutulentis unoque inurgentibus undique tempore, ineluctabilis ruina subsequitur.
Disiectaque fragmenta turbate volventes, aquae una cum saxis, quovis sonorae comportant. Dum talia in immensum pernicioseque fataliter geruntur, pluvius in caelo, mirabile visu! arcus pulcherrimus paret.
Aetheriis sedibus bonum accipimus omen, et terriginis nunciam caelum ridet serenum gratumque continens solem. Labes exitiabilis atque eluvies virgulta limo obruentes, per gradus in vapores abeuntes, ferme ubiquaque tenuantur. Ab insuavi ruris visione, animo subtrahimur aequo, limenque libentissimis animis rectaque devertimus via.